Έξι χρόνια ζωής έχει συμπληρώσει από τον περασμένο Σεπτέμβριο, το πρώτο και μέχρι σήμερα μοναδικό αποτεφρωτήριο της Ελλάδας, στη Ριτσώνα, έχοντας εξυπηρετήσει περισσότερους από 18.000 ανθρώπους που ζήτησαν να φύγουν από τη ζωή με αυτόν τον τρόπο.
Μόνο το 2025 αποτεφρώθηκαν περίπου 5000 άνθρωποι. Από την ημέρα που άνοιξε τις πύλες του, τον Σεπτέμβριο του 2019, αποτέλεσε το τέλος μιας μακράς διαδρομής διεκδικήσεων, αλλά και την αρχή μιας νέας πραγματικότητας σε ένα θέμα που για δεκαετίες παρέμενε ταμπού στην ελληνική κοινωνία.
Μόλις χθες ο Γιώργος Παπαδάκης αποτεφρώθηκε στη Ριτσώνα με το όνομά του να προστίθεται στη μακρά λίστα επωνύμων που επέλεξαν αυτόν τον τρόπο. Είχαν προηγηθεί ο Αντώνης Κοκορίκος, ο Αλέκος Φλαμπουράρης, η Κίλι Σφακιανάκη, σύζυγος του Νότη, αλλά και η πρώην σύζυγος του Άκη Τσοχατζόπουλου Γκούντρουν Μολντενχάουερ.
Βέβαια εκτός από τους προαναφερθέντες, ανάμεσα σε εκείνους που η τελευταία τους επιθυμία ήταν η αποτέφρωση βρίσκονται γνωστά και ιστορικά πρόσωπα, όπως ο Γιάννης Μπουτάρης, ο Θεόδωρος Πάγκαλος, ο μουσικοσυνθέτης Θάνος Μικρούτσικος, η Μάρθα Καραγιάννη, η Γκέλυ Μαυροπούλου, η Ντίνα Κώνστα, ο Ρόμπερτ Γουίλιαμς, ο πρώην πρόεδρος της Βουλής Φίλιππος Πετσάλνικος, ο ηθοποιός Γιώργος Κοτανίδης, ο συγγραφέας και διανοούμενος Περικλής Κοροβέσης, η αγωνίστρια της Αντίστασης Δανάη Μωραΐτου, ο ποιητής και εικαστικός Κωνσταντίνος Ξενάκης, ο εκδότης Σαμουήλ Γαβριηλίδης,
ο ηθοποιός Βαγγέλης Ζερβόπουλος, η Σοφία Σεϊρλή, η Ροζίτα Σώκου, ο πρόεδρος του μπασκετικού Άρη Θεόφιλος Μητρούδης, Αντώνης Λυμπέρης εκδότης, Τάσος Μπιρσίμ σκηνοθέτης, Αλμπέρτο Εσκενάζυ, Κατερίνα Γιουλάκη ηθοποιός, Σπύρος Φωκάς, ηθοποιός η Μαίρη Χρονοπούλου, η Άννα Κυριακού, ο Νίκος Ξανθόπουλος ο Γιώργος Δερτιλής, ιστορικός, ο Κωνσταντίνος Δεκαβάλλας αρχιτέκτονας και πολλοί ακόμη.
Ο πρόεδρος του Αποτεφρωτηρίου Ριτσώνας, Αντώνης Αλακιώτης, μιλώντας στο topontiki θυμάται την πρώτη αποτέφρωση που ήταν μια γυναίκα από την Κρήτη, την οποία συνόδευαν τα δύο μεσήλικα παιδιά της. «Δεν θέλω να με θάψετε και να με ξεθάψετε σε τρία χρόνια. Θέλω να με αποτεφρώσετε», τους έλεγε επίμονα όσο ζούσε. Εκείνοι δίστασαν μόνο σε ένα σημείο, φοβήθηκαν μήπως «φύγει αδιάβαστη».
Όπως αφηγήθηκαν, αν δεν έβρισκαν ιερέα να τελέσει τρισάγιο, θα προχωρούσαν τελικά σε ταφή. Βρήκαν όμως ιερέα στην Κρήτη και έτσι σεβάστηκαν την επιθυμία της. Την ίδια αγωνία, να μη φύγει «αδιάβαστος», είχε εκφράσει και ο Γιάννης Μπουτάρης όταν επισκέφθηκε το Αποτεφρωτήριο Ριτσώνας, δύο χρόνια πριν από τον θάνατό του» θα πει ο κ. Αλακιώτης, ο οποίος είχε μακρά φιλία και συνεργασία μαζί του ήδη από το 2006, σε μια –ανεπιτυχή τότε– προσπάθεια να δημιουργηθεί αποτεφρωτήριο στο Κοιμητήριο της Αναστάσεως στην Πυλαία.
Η διαδρομή μέχρι να λειτουργήσει το αποτέφρωτήριο μόνο εύκολη δεν ήταν. Για 23 χρόνια ο Αντώνης Αλακιώτης αγωνίστηκε ώστε η αποτέφρωση να γίνει πράξη στην Ελλάδα. Μέχρι το 2019, όσες οικογένειες ήθελαν να σεβαστούν αυτή την επιλογή αναγκάζονταν να ταξιδεύουν στη Βουλγαρία, πληρώνοντας περίπου 600 ευρώ για την καύση και επιπλέον έξοδα μετακίνησης, που ξεπερνούσαν στο σύνολό τους τα 3,500 ευρώ. Σήμερα, το κόστος μιας αποτέφρωσης στη Ριτσώνα ξεκινά από 1200 ευρώ και μπορεί να φθάσει έως και 4.000 ευρω ανάλογα τι θα προτιμήσει η οικογένεια του θανόντος να κάνει και φυσικά δεν έχει την ταλαιπωρία του εξωτερικού.
Το ζήτημα της αποτέφρωσης απασχολεί τη χώρα εδώ και δεκαετίες. Πρώτη φορά τέθηκε δημόσια το 1946 από μέλη του Ιατρικού Συλλόγου. Το 1960, μετά τον θάνατο και την αποτέφρωση του διεθνώς αναγνωρισμένου μαέστρου Δημήτρη Μητρόπουλου, η άρνηση της Εκκλησίας να τελέσει νεκρώσιμη ακολουθία προκάλεσε έντονη κοινωνική και εκκλησιαστική αναστάτωση.
Το 1977 το θέμα επανήλθε με τον θάνατο της Μαρίας Κάλλας, η οποία έτυχε νεκρώσιμης τελετής στο Παρίσι, ενώ η ελληνική Πολιτεία, παρουσία του τότε υπουργού Πολιτισμού, σεβάστηκε την επιθυμία της και διέσπειρε την τέφρα της στο Αιγαίο.
Η αποτέφρωση νομοθετήθηκε τελικά το 2006, όμως χρειάστηκαν ακόμη 13 χρόνια για να λειτουργήσει το πρώτο αποτεφρωτήριο. Έκτοτε, η συζήτηση δεν έχει κοπάσει, κυρίως σε σχέση με τη στάση της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Σε άρθρο του, ο Αντώνης Αλακιώτης έχει αναφερθεί και στη δημόσια τοποθέτηση του αρχιμανδρίτη Νεόφυτου Μάνδαλου, εφημέριου του Ιερού Παρεκκλησίου Αγίας Κυριακής στο Αττικό Άλσος, ο οποίος περιέγραψε την εμπειρία του από αποχαιρετισμό φίλου του στη Ριτσώνα ως βαθιά συγκινητική, σε έναν χώρο καθαρό, αξιοπρεπή και ανθρώπινο, μακριά από τις σκληρές εικόνες κορεσμένων κοιμητηρίων και βεβιασμένων εκταφών.
Ο αρχιμανδρίτης έχει εξηγήσει ότι σε παγχριστιανικό και πανορθόδοξο επίπεδο, δεν υφίσταται θεολογικό ή δογματικό ζήτημα που να καθιστά την αποτέφρωση ασύμβατη με την πίστη στην Ανάσταση των Νεκρών, υπενθυμίζοντας ότι πολλές Ορθόδοξες Εκκλησίες –όπως της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Σερβίας– δεν έχουν υιοθετήσει απαγορευτικές αποφάσεις και προσφέρουν εξόδιο ακολουθία.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η θέση του Μητροπολίτη Δωδώνης Χρυσοστόμου, ο οποίος έχει επισημάνει ότι η εξόδιος ακολουθία δεν τελείται για τον νεκρό, αλλά για την παρηγοριά των συγγενών, καθώς και του ομότιμου καθηγητή Εκκλησιαστικού Δικαίου Ιωάννη Κονιδάρη, που υποστηρίζει ότι κατ’ οικονομία η Εκκλησία της Ελλάδος θα μπορούσε να πράξει ό,τι και η Καθολική Εκκλησία.
