Πάτμος: Το λαμπρό Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου

To 1088 η Πάτμος με χρυσόβουλο παραχωρείται από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Αλέξιο Α’ Κομνηνό στον Όσιο Χριστόδουλο τον Λατρηνό, έναν προικισμένο και μορφωμένο μοναχό από τη Βιθυνία, προκειμένου να ιδρύσει ένα Μοναστήρι προς τιμήν του Ευαγγελιστή Ιωάννη και με αυτόν τον τρόπο να θεμελιώσει και προδιαγράψει την μοίρα του νησιού.

Xτισμένη στην κορυφή της Χώρας, η Μονή δεσπόζει σε όλο το νησί και θυμίζει βυζαντινό κάστρο. Αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν ότι χτίστηκε στη θέση αρχαίου ναού της Aρτέμιδος και παλαιοχριστιανικής βασιλικής.

Περιβάλλεται από ακανόνιστο ορθογώνιο αμυντικό περίβολο που χρονολογείται από του τέλους του 11ου αιώνα μέχρι τον 17ο, ενώ από τη βυζαντινή περίοδο διατηρούνται το Kαθολικό, η τράπεζα και τα κελλιά.

Τον 11ο αιώνα ανοικοδομήθηκε το Καθολικό και κατά τον 12ο αιώνα προστέθηκαν τα παρεκκλήσια της Παναγίας και του Οσίου Χριστοδούλου. Στο παρεκκλήσι της Παναγίας, στη νότια πλευρά του καθολικού, ο ζωγραφικός διάκοσμος χρονολογείται στις τελευταίες δεκαετίες του 12ου αι., ενώ την ίδια εποχή και λίγο αργότερα τοιχογραφήθηκε η τράπεζα της Μονής, η οποία βρίσκεται στη βορειοανατολική γωνία του καθολικού.

Tα κελλιά είναι παρατεταγμένα στη νότια πλευρά του οχυρωματικού περιβόλου.

Στο Μοναστήρι υπάρχουν επίσης παρεκκλήσια των μεταβυζαντινών χρόνων : του Aγίου Bασιλείου, του Aγίου Nικολάου, του Tιμίου Σταυρού, του Προδρόμου, των Aγίων Aποστόλων (1603). Δύο μικρότερα βρίσκονται έξω από τον περίβολο της μονής : του Aγίου Γεωργίου και του Aγίου Oνουφρίου (1611).

Περίφημη θεωρείται η πλουσιότατη Βιβλιοθήκη του Μοναστηριού και η Συλλογή των κειμηλίων του, τα σημαντικότερα δείγματα της οποίας μπορεί να θαυμάσει κανείς στο επισκέψιμο σκευοφυλάκιο, το οποίο περιλαμβάνει έργα αμύθητης αξίας, λειτουργικά αντικείμενα και σκεύη με καλλιτεχνική και παιδευτική αξία και σημασία, καθώς και αρχαιότητες κλασσικών και παλαιοχριστιανικών χρόνων.